Yểu Điệu Thục Nữ

Trong truyện Anh Hùng Xạ Điêu của
Kim Dung, cô gái lém lỉnh Hoàng Dung muốn
Hồng Thất Công truyền thụ võ công cho Quách
Tỉnh nên nàng ta tìm cách nấu những món ăn
ngon, lạ miệng vì biết lão Hồng rất sành ăn. Có
một thứ canh Hoàng Dung nấu với anh đào dồn
thịt chim thư cưu, có lá sen và măng non.

Đây
là lần đầu Hồng Thất Công được thưởng thức
món này và rất thích thú. Hoàng Dung đặt tên là
canh Hảo Cầu nghĩa là Xứng Đôi Vừa Lứa. Trái
anh đào tượng trưng cho người con gái hiền
thục, măng non từ tre trúc cũng như sen, tượng
trưng cho quân tử, chim thư cưu là người mai
mối. Câu chuyện này lấy từ ý của 4 câu đầu
trong bài ca dao Quan Thư thuộc bộ Kinh Thi,
trong văn chương cổ đại của Trung Quốc:
Quan quan thư cưu 關關雎鳩
Tại hà chi châu 在河之洲
Yểu điệu thục nữ 窈窕淑女
Quân tử hảo cầu 君子好逑
Thư-cưu* 雎鳩 là loài chim hay ăn cá, đi
đâu cũng có đôi trống mái với nhau, thường âu
yếm nhưng không suồng sã, lả lơi. Chúng
thường lẩn quẩn tại bến sông, thỉnh thoảng kêu
lên tiếng “guan guan”. Nhân vật quan trọng
trong bài hát này là “yểu điệu thục nữ” tức là cô
con gái hiền thục, dịu dàng. Chữ “yểu điệu”
không có nghĩa ẻo lả như nhiều người nghĩ. Tự
điển Hoa Anh của nhà Oxford dịch 窈窕 :
graceful and gentle (duyên dáng và dịu dàng);
Tự điển Hán Việt của cụ Thiều Chửu dịch “yểu
điệu” là u-nhàn (có nghĩa là trầm lặng). Khi nói
về đức tính cao quý của người phụ nữ, Thánh
Kinh dùng nhóm từ “gentle (or meek) and quiet
spirit” (I Peter 3:4) mà học giả Phan Khôi vào
năm 1925 đã dịch rất nhã là “tâm thần dịu dàng
im lặng”. “Dịu dàng im lặng” có lẽ nói được
tánh “yểu điệu” của người con gái. Chữ “hảo
cầu” trong câu thứ tư làm nhiều người hiểu lầm
là (quân tử) muốn đi tìm cầu. Cầu (逑) có nghĩa
là đôi lứa, phối ngẫu, nên hảo cầu là tốt đôi. Bài
Quan Thư là một bài ca dao gồm 20 câu, mỗi
câu 4 chữ.** Có nhiều thuyết về nguồn gốc của
bài này, nhiều người cho rằng bài này tả mối
tình của Chu Văn Vương và nàng Hậu Phi Thái
Tự. Bà Hậu Phi này có đức hạnh được nhiều
người khen tặng, xứng đáng là một mẫu nghi
thiên hạ. Ông Khuông Hành đời nhà Hán viết
về bà: “Những rung cảm về tình dục không hề
lẫn vào nghi dung, những ý vui riêng không hề
lộ ra cử chỉ, được như thế mới có thể phối hợp
với bậc chí tôn mà chủ tế tông miếu…” Giả
thuyết về mối tình vương giả này e rằng có
gượng ép, vì khi đọc toàn bài thơ ca, chúng ta có
thể hình dung ra một thôn nữ đang chèo xuồng
nhỏ hái những dây rau hạnh sợi ngắn sợi dài hai
bên bờ sông. Chàng trai mới gặp đã bị tiếng sét
ái tình, về nhà tương tư, trăn trở ăn ngủ không
ngon:
Gặp người sao có một lần,
Để ai thương nhớ tần ngần suốt năm.
Ca Dao
Chàng có thể làm mọi việc cho nàng vui
như gảy đàn, khua chuông, đánh trống… Ý bốn
câu đầu của bài ca chúng ta có thể diễn như thế
này: Một chàng trai (có thể là một vị vương gia)
đi ngang qua thấy cô gái thùy mị, dịu dàng nên
lần dò tới làm quen (có thể xuống xuồng hái rau
giúp). Trên bờ có những chim thư cưu đứng
từng cặp, thỉnh thoảng hót vang lên (có lẽ trông
thấy cá). Chàng trai trêu chọc: Cô có biết thư
cưu nói gì không? Cô gái dĩ nhiên lắc đầu nói
không. Chàng làm bộ nghe ngóng một hồi rồi
nói với vẻ mặt quan trọng: Chim thư cưu cho
biết rằng người con gái hiền thục và chàng quân
tử rất đẹp đôi. Cô gái xấu hổ, đỏ mặt.
Việc mượn chim, cò, quạ, cá hoặc cây
cỏ thiên nhiên để tỏ tình cũng thường thấy trong
ca dao Việt Nam. Như chàng trai miền Nam
nước Việt có câu ca dao trữ tình sau đây, cô nào
nghe chắc cũng phải cảm động lắm:
Cây trên rừng hóa kiểng,
Cá dưới biển hóa long,
Con cá lòng tong ẩn bóng ăn rong,
Anh đi Lục tỉnh giáp vòng,
Đến đây trời khiến đem lòng thương em.
Châu Sa mượn lục bát để diễn tả 4 câu
đầu bài Quan Thư như sau:
Thư‐cưu trống mái có đôi,
Bến sông âu yếm, từng hồi hót vang:
‐ Gái ngoan im lặng dịu dàng,
Cùng người quân tử rõ ràng xứng duyên.
Tánh “dịu dàng im lặng” của người phụ
nữ, theo Phiêrơ, rất được Thượng Đế coi trọng
vì nàng không quá trau chuốt nhan sắc bề ngoài,
mà trau dồi tánh hạnh bề trong. Vẻ sắc nước
hương trời của mỹ nhân tuy có làm một số
chàng trai chết mê, chết mệt, nhưng rồi sắc đẹp
bên ngoài sẽ chóng tàn phai. Chỉ có những nữ
tính như e ấp, trầm lặng, dịu dàng, nhường nhịn,
mới thu hút trái tim của các đấng nam nhi một
cách bền lâu. “Yểu điệu thục nữ” tuy sống nơi
thôn dã vẫn toát vẻ cao quí, tuy sống trong cung
điện vẫn không mất vẻ hồn nhiên, bình dị và
không nhiễm tánh kênh kiệu, kiêu sa.*** Các
bà, các cô ai cũng có ít nhiều tánh “yểu điệu
thục nữ” này lúc mới lập gia đình, nhưng dần dà
về sau, sự khó khăn, căng thẳng của đời sống
làm các bà đánh mất dần những nữ tánh đáng
yêu mà “nhiễm” những tánh đáng ghét của đàn
ông chúng tôi như cứng nhắc, khô khan, không
kiên nhẫn, dễ đổ quạu…
Các bà, các cô muốn được Thượng Đế
cũng như loài người trân quí, có lẽ nên nghe lời
khuyên của ông Phiêrơ: “Chớ tìm kiếm sự trang
sức bề ngoài, như gióc tóc, đeo đồ vàng, mặc
quần áo lòe loẹt; nhưng hãy tìm sự trang sức bề
trong giấu ở trong lòng, tức là sự tinh sạch
chẳng hư nát của tâm thần dịu dàng im lặng, ấy
là giá quí trước mặt Đức Chúa Trời” **** (IPhiêrơ
3:3-4).
NSM
* Nhiều người đọc nhầm chữ Thư 雎 trong thưcưu
雎鳩 là con mái như trong thư hùng (雌雄).
** (có 3 vị đã dịch trọn bài ra tiếng Việt là Tản
Đà, Tạ Quang Phát trong dịch phẩm Kinh Thi và
thi sĩ Tường Lưu trong “Tìm Lại Hương Xưa”
hay “Vấn Cựu Tầm Hương”)
*** Tư cách này được bà Ann Landers diễn tả
rất rõ trong bài “Class”.
**** Do not let your adornment be merely
outward – arranging the hair, wearing gold, or
putting on fine apparel – rather let it be the
hidden person of the heart, with the incorruptible
beauty of a gentle and quiet spirit, which is very
precious in the sight of God (NKJV).
Theo Nếp sống mới, Số 161-162