Ông Bốn Phải

Hai vợ chồng kia sinh được 4 đứa con
trai. Ai cũng khen là Tứ Quí. Người cha nói:
“Tôi không biết quí báu ra sau, theo tôi Tứ Quí
là 4 mùa “xuân, hạ, thu, đông”. Sau đó, ông đặt
lại tên cho các con trai là Xuân, Hạ, Thu, Đông.
Một người bà con qua đời, để lại cho gia đình
ông một vườn lê cách xa nhà vài dặm đường.
Khi các con khá lớn, người cha mới giao công
tác chăm sóc vườn lê cho các con. Mỗi con thay
phiên chăm sóc theo mùa tùy theo tên của mình.
Mỗi đứa chỉ biết, chỉ thấy vườn lê một mùa mà
thôi. Một hôm, trong buổi ăn tối, người cha hỏi
cảm nghĩ của các con về vườn lê. Cậu Đông lên
tiếng chê vườn lê xấu xí quá, không đáng công
chăm sóc. Cậu làm thơ:

Mùa đông gió tuyết thất thường
Rừng lê ảm đạm, thê lương trơ cành.
Ông cha gật gù, mỉm cười. Kế đó, cậu
Xuân phản đối, cho là vườn lê khi có nụ hoa
trông rất đẹp mắt, vì vậy chúng ta nên giữ gìn:
Cành lê trắng điểm nụ hoa,
Mùa xuân cảnh vật hài hòa dễ thương.
Ông cha lại khen là phải và hỏi Hạ ý
kiến ra sau? Hạ hớn hở hát:
Hè về muôn vật vui mừng,
Hoa lê nở rộ tưng bừng bướm ong.
Ông cha vừa mới cười lớn khen hay, thì
cậu Thu đứng lên, làm điệu bộ người hái trái và
cất giọng:
Khí trời lành lạnh thu sang,
Hát vang con hái trái vàng chín cây.
Ông cha lại vỗ tay khen. Bà mẹ nảy giờ
quan sát, bây giờ mới lên tiếng: “Người ta thì ba
phải, còn ông đúng là bốn phải. Bốn con, mỗi
đứa nói sao, ông cũng thấy đúng hết.” Ông nói:
“Mỗi đứa chỉ nhìn thấy một mùa, chỉ biết một
mùa, nó nói điều nó nhận biết thì nó đúng theo
cái nhìn của nó. Sang năm, mỗi đứa tới quan sát
sự thay đổi bốn mùa thì cái nhìn của chúng nó sẽ
thay đổi ngay.”
Tương tự như mấy người mù sờ voi,
mỗi người mù có nhận xét khác nhau tùy theo bộ
phận mà mình sờ được ở con voi. Con voi thì
quá lớn so với người, mà người lại mù thì làm
sao nhận được đó là voi.
Tô Thức 蘇軾 trong bài thơ Ðề Tây Lâm
Bích 題西林壁 có viết:
Bất thức Lư sơn chân diên mục
Chỉ duyên thân tại thử sơn trung.
(不識廬山真面目, 只緣身在此山中 )
Thân còn lẩn quẩn trong non,
Làm sao mà biết non tròn hay vuông
Khi thân mình còn trong núi thì làm sao
mà nhìn thấy bộ mặt thật (chân diện mục) của
núi được. Nhóm chữ “chân diện mục” về sau có
nghĩa là “sự thật của vấn đề”.
Con người chúng ta khi đem so với
không gian vô cùng và thời gian vô tận thì thật
là cực kì bé nhỏ, cực kì yếu đuối và nông cạn.
Sách I Côrinhtô (Corinthians) 13:12 cho biết chỉ
khi nào chúng ta về với Chúa mới thấy hết mọi
vấn đề:
Ngày nay thấp thoáng bóng gương
Ngày sau sẽ thấy tỏ tường chẳng sai.
Ngày nay chỉ biết sơ sài
Ngày sau biết rõ như Ngài biết tôi.
Có đôi khi chúng ta phạm sai lầm rất lớn
là xét đoán người khác. Chúng ta “suy bụng ta
ra bụng người”, cân lường người khác bằng tiêu
chuẩn hạn hẹp của chúng ta. I-Côrinhtô
(Corinthians) 4:5 cũng nhắc nhở:
Đừng phê bình hấp tấp
Đừng xét đoán vội vàng
Hãy đợi ngày Chúa đến
Mọi việc sẽ rõ ràng
Phơi bày điều bí ẩn
Mục đích của thâm tâm
Điều khôi hài là người lên án có thể
phạm chính điều mình lên án vì bản tánh yếu
đuối dễ phạm tội của loài người. Ông Phaolô
trong thư Rôma đoạn 2 cảnh giác: “Nếu anh em
nghĩ mình có thể lên án người khác là anh em
phạm sai lầm lớn. Khi chúng ta lên án người
cũng là tự lên án mình vì chính mình cũng có thể
làm như họ.”
Trở lại câu chuyện 4 anh em Tứ quí kia:
sau khi hiểu được lời người cha chỉ dạy, họ cùng
làm bài thơ sau đây:
Như mấy người mù sờ voi,
Trí người chỉ biết nhỏ nhoi một phần
Đừng cho mình đúng mười phân,
Đừng làm quan án cầm cân xử người.
NSM, So 177-178