Luật Vàng Trong Sự Giao Tế

Trong sự giao tế hằng ngày giữa người và
người, mối tương quan muốn được bền lâu cần phải
đặt trên một căn bản tương kính. Căn bản này đòi
hỏi chúng ta nghĩ đến người khác, tự đặt mình vào
chỗ đứng của người. Một nguyên tắc xử thế có qua
có lại (ethic of reciprocity) được xem như “Luật
Vàng” (The Golden Rule) là lời dạy của Chúa
Giêxu cho các môn đồ của Ngài: “Các con muốn
người ta làm điều gì cho mình, thì hãy làm điều đó
cho họ” (BPT) thấy trong sách Mathiơ (7:12), hoặc
Luca (6:31).

Một điều kỳ thú là người ta tìm thấy
những ý tưởng tương ứng với lời dạy đó trong tất
cả mọi tôn giáo và học thuyết lớn. Hãy xem lời dạy
của Khổng Phu Tử trong Luận Ngữ chương 15, câu
23 khi Tử Cống (học trò người nước Vệ) hỏi ông:
“Có một lời nói nào mà có thể trọn đời thực hành
không?” Khổng Tử đáp: Đó là chữ THỨ (恕 )
nghĩa là “Điều gì mình không muốn thì chớ làm cho
người khác” (Kỷ sở bất dục vật thi ư nhân 己 所 不
欲 勿 施 於 人 ) Có lẽ nhờ nắm bí quyết này mà Tử
Cống được khen là giỏi giắn trên thương trường.
Sách Mạnh Tử (VII.A.4) cũng nhấn mạnh rằng việc
cố áp dụng chữ Thứ vào đời sống thì không có gì
gần đức Nhân bằng (Cưỡng thứ nhi hành, cầu nhân
mạc cận yên 彊 恕 而 行 求 仁 莫 近 焉 ).
Cùng một ý đó, Ấn giáo dạy: “Nếu điều chi
gây đau khổ cho bạn thì đừng làm cho kẻ khác”
(The Mahabharata); Do-Thái giáo dạy: “Điều gì
bạn ghét thì đừng làm cho người khác” (The
Talmud); Phật giáo dạy: “Đừng làm đau khổ người
khác bằng những gì làm bạn đau khổ” (Udana-
Varga). Theo một tôn giáo Ba Tư (Zoroastrian
Faith), tín đồ được dạy: “Điều gì gây khó chịu cho
bạn, thì đừng làm cho người khác”. Người dân
Nigeria có một câu ngạn ngữ gợi hình lý thú: “Ai
muốn lấy cây nhọn đâm vào con chim non, thì hãy
tự đâm vào mình để biết đau đớn như thể nào”. Đại
Đế Alexander Severus đã khắc vào tường để suy
gẫm hằng ngày lời tâm niệm của phái Khắc Kỷ:
“Điều ngươi không muốn người ta làm cho mình,
đừng làm cho bất cứ ai”; Epictetus lên án nô lệ dựa
vào nguyên tắc: “Điều đau khổ nào ngươi tránh, thì
đừng tìm cách gán cho người khác”; nhà hùng biện
Hy Lạp Isocrates (436-338 BC) đã nói: “Điều mà
người khác làm cho bạn tức giận thì đừng làm cho
người khác”. Tục ngữ Việt Nam có những câu như
“Bánh ít đi, bánh qui lại“, “Có qua, có lại mới toại
lòng nhau”.
Qua những câu trích dẫn trên, chúng ta thấy
Luật Vàng có thể xuất hiện dưới một trong hai hình
thức: hoặc tích cực (nhấn mạnh điều cần phải làm),
hoặc tiêu cực (nhấn mạnh điều nên tránh). Xem lại
Mathiơ 7:12, chúng ta thấy được tính ưu việt của
lời Chúa Giêxu dạy, một lời dạy mà Linh mục
Nguyễn Thế Thuấn gọi là “Khuôn Vàng Thước
Ngọc” (trang 25 Tân Ước – Kinh Thánh do Dòng
Chúa Cứu Thế phát hành năm 1976), một lời dạy
nêu rõ được tinh thần tích cực phục vụ tha nhân của
Cơ-đốc giáo. Ông William Barclay (1907-1978),
nhà giải Kinh Thánh lỗi lạc Tô Cách Lan, nhận xét
hai hình thức của Luật Vàng như sau: “Bất cứ ai
cũng có thể tuân thủ hình thức tiêu cực của Luật
Vàng. Anh ấy có thể khép mình vào kỷ luật, tránh
làm cho người khác điều mà anh không muốn ai
làm cho mình. Nhưng, chỉ có người nào làm theo
mô hình tích cực của luật nầy thì mới có tình yêu
thương của Đấng Christ trong lòng. Người ấy sẽ
tha thứ, giúp đỡ, khen ngợi, thông cảm như chính
mình muốn được tha thứ, giúp đỡ, khen ngợi, thông
cảm. Người không bao giờ từ chối làm việc gì và
lúc nào cũng kiếm việc để làm. Rõ ràng điều này
làm cuộc sống người đó phiền toái hơn, có ít thì giờ
cho sinh hoạt riêng của mình hơn, vì nhiều lúc phải
dừng lại để giúp cho kẻ khác. Luật Vàng trở thành
một nguyên tắc chi phối đời sống người ấy mọi
nơi: ở nhà, ở xưởng, trên xe, ngoài đường, trên xe
lửa, tại sân chơi… Bạn sẽ không bao giờ làm được
điều này, trừ phi cái bản ngã của bạn phải khô héo
và chết đi trong lòng mình. Để vâng giữ mệnh lệnh
này, chúng ta phải trở nên con người mới và đời
sống mình phải có một trung tâm mới; và nếu thế
giới gồm toàn những người cố giữ Luật Vàng sẽ trở
nên một thế giới mới.” (It is perfectly possible for a
man of the world to observe the negative form of
the golden rule. He could without very serious
difficulty so discipline his life that he would not do
to others what he did not wish them to do to him;
but the only man who can even begin to satisfy the
positive form of the rule is the man who has the
love of Christ within his heart. He will try to
forgive as he would wish to be forgiven, to help as
he would wish to be helped, to praise as he would
wish to be praised, to understand as he would wish
to be understood. He will never seek to avoid doing
things; he will always look for things to do.
Clearly this will make life much more complicated;
clearly he will have much less time to spend on his
own desires and his own activities, for time and
time again he will have to stop what he is doing to
help someone else. It will be a principle which will
dominate his life at home, in the factory, in the bus,
in the office, in the street, in the train, at his games,
everywhere. He can never do it until self withers
and dies within his heart. To obey this
commandment a man must become a new man with
a new centre to his life; and if the world was
composed of people who sought to obey this rule, it
would be a new world.)
NSM, Số 147-148