Lòng Người

Nếp sống mới
Số 141 - 142
Tháng Chín – Mười 2002
Viết hay nói về lòng người thật là khó vì
nói đến lòng là nói đến ý tưởng, cảm xúc, tình cảm
của con người. Có nhiều từ ngữ đi với lòng để diễn
tả, để bổ túc cho “tấm lòng” như: có lòng, mất
lòng, rối lòng, buồn lòng, phật lòng, phiền lòng, vui
lòng (mát dạ), thuộc lòng, bền lòng, phải lòng, nức
lòng, bận lòng, yếu lòng, mềm lòng, xiêu lòng, nóng
lòng, nguội lòng, mát lòng, lạnh lòng…

Con người ta mỗi người một ý nên muốn
sống cho vừa lòng mọi người là một điều gần như
không thể thực hiện được. Ca dao Việt Nam có
câu:
Ở sao cho vừa lòng người
Ở rộng người cười, ở hẹp người chê
Cao chê khỏng, thấp chê lùn
Béo chê béo trục, béo tròn
Gầy chê xương sống, xương sườn lòi ra.
Sách Cảnh Hạnh Lục có chép bài “Làm
Người Khó”* cũng cùng ý nghĩa trên, chúng tôi xin
ghi lại bài dịch của Nguyễn Quốc Đoan:
Khéo, giễu nhọc thây, vụng giễu nhàn,
Hiền chê nhu nhược, ác chê ngang.
Giàu bị ghét ganh, nghèo bị bỉ,
Kiệm chê keo cúi, gắng chê tham
Nhìn chẳng hiểu chi chê dốt nát,
Gặp cơ ứng biến lại chê gian.
Nghĩ suy nỗi ấy, làm sao nhỉ,
Làm người thật khó, thật gian nan.
Làm người khó, làm người khó.
Viết đến giấy hết, đầu bút khô.
Vẫn cứ viết thêm: Làm người khó.
Nguyễn Quốc Đoan dịch
Trong đời sống hằng ngày, người ta cũng
hay tìm cách “lấy lòng” người khác. Việc này có
thể có ý nghĩa hoặc tốt , hoặc xấu tuỳ theo mục đích
và động cơ mình nhắm.
Ông Stephen R. Covey** nghiên cứu
những sách dạy về đắc nhân tâm trong 200 năm
qua, nhận thấy rằng trước đây người ta nhắm vào sự
rèn luyện phẩm hạnh (characters) tức là những đức
tính như chân thật, lương thiện, liêm khiết, giữ chữ
tín… tương tự như ngũ thường: nhân, nghĩa, lễ, trí,
tín của Đông phương hay những mỹ đức trong trái
Thánh Linh được chép trong Galati 5:22 là yêu
thương, vui mừng, bình an, nhịn nhục, nhơn từ, hiền
lành, trung tín, mềm mại, tiết độ; nhưng từ 60 năm
nay, người ta hướng về việc thay đổi thái độ xử thế
như tập tươi cười, tập những thái độ tích cực, tập
lắng nghe người khác nói. Phương cách sau này có
thể thu phục được lòng người nhanh chóng trong
nhất thời, nhưng nếu không được hậu thuẫn bằng sự
chân tình, lòng thành thật thì cảm tình chỉ hời hợt,
không thể kéo dài.
Chuyện khéo dùng tiền để mua Nghĩa,
dùng Nghĩa để được lòng người sau đây đáng cho
chúng ta suy gẫm:
Mạnh Thường Quân là một nhà nghĩa
hiệp nước Tề, làm Tướng đời Chiến quốc. Trong
nhà luôn luôn nuôi trên 3000 thực khách. Tính rất
rộng rãi, thường đem tiền cho người khác vay
mượn. Một hôm, Mạnh Thường Quân sai Phùng
Hoan qua đất Tiết đòi nợ và dặn rằng: “Khi đòi nợ
được, coi trong nhà cần hoặc thiếu chi, thì mua về
dùng.” Phùng Hoan đến đất Tiết, thấy người có thể
trả, kẻ thì không thể trả. Phùng Hoan bèn báo cho
mọi người là Mạnh Thường Quân tha hết các nợ.
Rồi gom các giấy nợ lại, xé và đốt hết. Khi trở về,
Phùng Hoan thưa lại với Mạnh Thường Quân:
“Trước khi đi, tôi đã xem xét kỹ lưỡng: trong nhà
ta châu báu đầy kho, trâu ngựa đầy chuồng, chỉ
thiếu có món NGHĨA với dân, nên tôi trộm lệnh đã
xé giấy nợ mua Nghĩa cho Tướng Công rồi. Mạnh
Thường Quân chỉ cười và bỏ qua. Thời gian qua,
Mạnh Thường Quân bị bãi quan phải về đất Tiết trú
ngụ. Nơi đây, mọi người đều nhớ ơn xưa, mang
tiền của và tất cả vật dụng cần thiết đến dâng cho
Mạnh Thường Quân chi dụng, bất bất cái gì họ
cũng phân chia công việc với nhau để lo lắng, đối
đãi với ông một cách trọng hậu và hết lòng.
Trong lòng mỗi người chúng ta đều có sự
tranh chấp giữa hai thế lực thiện và ác, giữa thánh
và thú, giữa lòng hướng thuợng và lòng hướng hạ
mà Kinh Thánh thuờng nói đó là sự tranh chấp giữa
người thiêng liêng “ham mến các sự ở trên trời” và
người xác thịt “ham mến các sự ở dưới đất” (Colose
3:2).
Lòng dạ con người thường xu hướng về
điều ác như câu ca dao:
Sông sâu sào vắn khó dò,
Lòng người nham hiểm ai đo cho cùng.
Ký giả John H. Griffin (1920-1980) là
người da trắng, muốn tìm hiểu về những nỗi khổ
nhục của người da đen sống trong xã hội da trắng
nên năm 1959, ông nhuộm da ông thành đen, đi đến
nhiều vùng tại miền Nam Hoa Kỳ là những nơi có
nạn kỳ thị nặng nề. Năm 1960 ông viết thuật lại
trong cuốn sách “Black Like Me”. Có chỗ ông ghi
lại cảm nghĩ của ông khi bị những người da trắng
nhìn màu da đen của ông một cách khinh bỉ, ông
viết: “Đứng trước những cặp mắt nhìn tôi ghét cay,
ghét đắng, tôi cảm thấy đau nhói trong tim, không
phải cái ghen ghét trong ánh mắt của họ làm cho tôi
sợ hãi, nhưng tôi sợ cái bản tánh vô nhân đạo của
họ lộ ra nguyên hình.”
Một nhà tư tưởng Đông Phương đã từng
nhận xét rằng lòng con người không đơn sơ mà rối
rắm như ruột dê! Chỉ nghĩ tới sự gian ác của con
người là chúng ta có thể rùng mình, chột dạ. Chồng
có thể giết vợ vì món tiền bảo hiểm nhân thọ; mẹ có
thể giết con thơ vì muốn rảnh nợ để theo tình nhân;
có người có thể giết hàng loạt người vô tội vì thích
thú trong việc giết chứ không vì thù oán cá nhân;
hàng triệu triệu người chết trong các cuộc chiến vì
những tham vọng điên cuồng…
Thánh Kinh có chép: “… từ nơi lòng mà ra
những ác tưởng, những tội giết người, tà dâm, dâm
dục, trôm cướp, làm chứng dối và lộng ngôn”
(Matthew 15:19); “Lòng người ta là dối trá hơn
mọi vật và rất là xấu xa… ” (Giêrêmi 17:9); “dầy
dẫy mọi sự không công bình, độc ác, tham lam,
hung dữ; chan chứa những điều ghen ghét, giết
người, cãi lẫy, dối trá, giận dữ, hay mách, dèm chê,
chẳng tin kính, xấc xược, kiêu ngạo, khoe khoang,
khôn khéo về sự làm dữ, không vâng lời cha mẹ;
dại dột, trái lời giao ước, không có tình nghĩa tự
nhiên, không có lòng thương xót” (Roma 1:29-31);
“Ấy là gian dâm, ô uế, luông tuồng, thờ hình tượng,
phù phép, thù oán, tranh đấu, ghen ghét, buồn giận,
cãi lẫy, bất bình, bè đảng, ganh gổ, say sưa, mê ăn
uống….” (Gal 5:19-21).
Lòng dạ con người thay đổi cho xấu hơn thì
rất dễ: “sống theo tư dục xác thịt mình, làm trọn
những sự ham mê của xác thịt” (Êphêsô 2:3), chứ
thay đổi cho tốt hơn là thiên nan vạn nan: “Người
Êthiôbi có thể đổi được da mình, hay con beo có thể
đổi vằn nó chăng? Nếu được thì các ngươi là kẻ đã
làm dữ quen rồi sẽ làm lành được.” (Giêrêmi
13:23). Như “ngựa quen đường cũ”, con người dù
cố làm lành được chút đỉnh trong một ít lâu rồi cũng
có xu hướng quay về tội lỗi. Nói lòng vòng về bộ
lòng của con người sao bằng ghi lại lời tâm sự của
thánh Phao Lô Roma 7:15-19 nói lên sự bất lực của
ông nói riêng và của nhân loại nói chung: “Tôi
chẳng làm điều mình muốn, nhưng làm điều mình
ghét… tôi biết điều lành chẳng ở trong tôi đâu;
nghĩa là trong xác thịt tôi, bởi tôi có ý làm điều
lành, nhưng không có quyền làm trọn; vì tôi không
làm điều lành mình muốn, nhưng làm điều dữ mình
không muốn.”
Những điều ác mình đã làm cứ quay lại ám
ảnh mình không thôi như theo luật La Mã ngày xưa,
thi thể nạn nhân bị giết sẽ được buộc chặt vào sau
lưng hung phạm. Tự sức mình thì làm sao thay đổi
được lòng mình! May thay, Đức Chúa Trời có thể
đổi lòng dạ con người: “Ta sẽ ban lòng mới cho các
ngươi, và đặt thần mới trong các ngươi. Ta sẽ cất
lòng bằng đá khỏi thịt các ngươi và ban cho các
ngươi lòng bằng thịt” (Exechien 36:26); “nếu ai ở
trong Đấng Christ, thì nấy là người dựng nên mới;
những sự cũ đã qua đi, nầy mọi sự đều trở nên mới”
(2Corinhto 5:17).
Chúng ta hãy đồng tâm tình với lời kêu
cầu của vua David sau khi ăn năn, thống hối về tội
phạm cùng Chúa: “Đức Chúa Trời ôi! Xin hãy
dựng nên trong tôi một lòng trong sạch và làm
cho mới lại trong tôi một thần linh ngay thẳng”
(Thi Thiên 51:10).
NSM