Hiểu Lầm

nếp sống mới
Số 139 - 140
Tháng Bảy – Tám 2002

Trong đời sống hằng ngày, mối quan hệ
giữa người với người thường gây ra những sự hiểu
lầm. Mỗi người có một quan niệm về đời sống
khác nhau, trình độ nhận thức sự việc khác nhau
nên có cái nhìn rất khác biệt vì vậy vấn đề hiểu lầm
có thể xảy ra rất dễ dàng ở bất cứ chỗ nào: nơi công
sở, học đường, tại nhà thờ, mà ngay trong gia đình
nhiều khi hai vợ chồng sống với nhau mấy mươi
năm mà vẫn còn có lúc “ông nói gà, bà nói vịt”.

Trong câu chuyện hằng ngày, nhiều khi
chúng ta cần định nghĩa lại từ ngữ mình dùng để
tránh hiểu lầm. Cùng chỉ chiếc áo “ngự hàn” mà
người gọi là “áo ấm”, kẻ thì gọi là “áo lạnh”. Cùng
chỉ về một tính xấu này mà người nói là “lười”, kẻ
thì nói là “nhác”, người khác lại nói là “làm biếng”.
Một bác sĩ người Nam hỏi một bà bệnh nhân người
miền Bắc: “Bà đau làm sao?”. Bà bệnh nhân trả
lời: “Tôi không đau, tôi ốm”. Bác sĩ trợn mắt ngạc
nhiên không hiểu sao bà này trông có vẻ nặng cân
mà than rằng mình gầy ốm! (Hai người hiểu lầm
nhau vì người Nam gọi bệnh là đau, người Bắc gọi
bệnh là ốm). Ông Nguyễn Hiến Lê có kể lại câu
chuyện hiểu lầm câu thơ của người bác như sau:
Ông đến thăm người bác đã vào Nam từ lâu. Bác
đọc cho ông nghe bài thơ nói về cảnh “Thê tróc tử
phọc” có câu nghe như vầy:
Sắc thuốc cho bay trắng cả đầu.
Ông Nguyễn Hiến Lê thấy câu thơ tầm
thường quá, nhưng sau mới biết là mình hiểu lầm vì
người bác dùng chữ “tro” như người miền Nam mà
không nói là “gio” như người Bắc, nhưng ông ta lại
không đọc được “tro” như người Nam, mà đọc
thành “cho” vì vậy mà người cháu mới hiểu “sắc
thuốc cho bay” là sắc thuốc cho vợ con, nên mới
chê là câu thơ không hay. Câu thơ nếu viết ra:
Sắc thuốc tro (gio) bay trắng cả đầu thì thật là hay vì gợi hình ảnh một cụ già cặm cụi
nấu thuốc cho vợ con, mỗi lần thổi lửa là tro bay
bám vào tóc.
Sau tháng tư năm 1975, người miền Bắc
đưa vào miền Nam Việt Nam nhiều từ ngữ mới lạ.
Những từ ngữ này là Bạch thoại của Trung Quốc,
tuy phổ thông tại Bắc Kinh nhưng rất xa lạ với
người dân ta. Có người dùng một số từ ngữ này để
đặt thành bài thơ chế diễu:
Từ ngày phát hiện em trong quần chúng
Anh khẩn trương bố trí tình yêu
Nếu em cũng nhất trí yêu anh
Chúng ta hãy ra phường đăng kí.
Trong các từ ngữ mới mà chính quyền miền
Bắc dùng, có lẽ từ “hộ lý” bị hiểu lầm nhiều nhất.
Người Trung Quốc gọi y-tá là “hộ sĩ” (护 士), còn
“hộ lý” (护 理) là tiếng động từ, có nghĩa là chăm
sóc, điều dưỡng chứ không có nghĩa là “ủng hộ sinh
lý” như nhiều người nghĩ. Chắc chắn có nhiều
người không biết nên ngộ nhận, và chắc chắn có
nhiều người vì ghét chế độ nên cố tình xuyên tạc.
Có lẽ chúng ta có kinh nghiệm là những
câu chuyện đồn đãi qua một số người thì sự thực bị
bóp méo đi rất nhiều. Rồi từ đó sự hiểu lầm, sự
giận hờn có thể xảy ra. Hãy thử chơi trò chơi rỉ tai:
cho 10 người sắp hàng một, chúng ta nói nhỏ một
câu vào tai của người thứ nhứt, người này bèn nói
lại cho người thứ hai và kế tiếp như vậy cho tới
người thứ mười. Câu nói đầu tiên là “Mợ tôi tối
qua ăn cơm với cá”, sau cùng có thể thành một câu
rất buồn cười là: “Trời tối, vợ tôi sợ ma quá.” Sách
Minh Tâm Bửu Giám có chép: “Việc xảy ra trước
mắt, còn sợ chưa thật, thì lời nói sau lưng há đủ để
tin sao?” (Kinh mục chi sự, do khủng vị chân. Bối
hậu chi ngôn, khởi túc thâm tín. 經 目 之 事 猶 恐
未 真 . 背 後 之 言 豈 足 深 信 ).
Chúng ta dễ hiểu lầm người khác khi
chúng ta có thành kiến với người hay nhận xét
người qua lăng kính tình cảm như yêu, ghét, giận
hờn… Vì vậy, chúng ta không ngạc nhiên khi thấy
sự hiểu lầm xảy ra ở nữ giới thường hơn nam giới
vì các bà, các cô sống bằng cảm xúc và nhậy cảm
hơn. Cái nhìn của mỗi người lại một khác; nhản
quan của loài chim từ cao nhìn xuống thường
bao dung hơn, khách quan và thông cảm hơn
nhản quan của loài ếch từ đáy giếng nhìn trời.
Câu chuyện người bỏ quên cây búa trong một cái
hố ngoài vườn rồi nghi oan cho con người hàng
xóm là một thí dụ hay để suy ngẫm. (Xin xem bài
thơ Mất Búa của Tường Lưu trong số này). Đã bao
nhiêu lần chúng ta tự hào là mình có thể “đi guốc
trong bụng” người khác, nhưng sau mới nhận ra là
mình “suy bụng ta ra bụng người” mà thôi. Đã bao
nhiêu lần chúng ta đánh giá thấp người khác một
cách lầm lẫn vì chúng ta lấy tâm địa tiểu nhân hẹp
hòi của mình mà đo lường dạ người quân tử (dĩ tiểu
nhân chi tâm độ quân tử chi phúc: 以 小 人 之 心 度
君 子 之 腹 ).
Khi được hỏi về vấn đề hiểu lầm, Vĩnh
Phúc (người viết bài hát nổi tiếng Ngàn Thu Áo
Tím và hàng trăm bài Thánh ca) đã thú nhận rằng
chị cũng rơi vào tình trạng này rất nhiều lần, khi thì
chị hiểu lầm người khác thiếu thiện chí với mình,
khi thì bị người khác hiểu lầm! Chị có vẻ kinh
nghiệm nhiều về chuyện hiểu lầm khi cho thêm ý
kiến: “Có những trường hợp cảm thông nhau nhanh
chóng, nhưng cũng có những trường hợp thật bế
tắc, chẳng sao giải quyết được. Nhiều người tự ái
quá cao, khi cảm thấy bị tổn thương rồi thì không
muốn nhìn người đối diện và chẳng muốn nghe ai
phân trần gì nữa. Đôi khi người trong cuộc không
nghĩ đó là một chuyện mình hiểu lầm người khác
mà lại cho rằng đó là sự thật thì lại càng nguy hiểm!
Gần đây nhất, tôi có vài người bạn trong Chúa đã
hòa hợp lại được với nhau sau một thời gian dài
giận hờn. Một cô nói: ‘Em cầu nguyện Chúa chữa
bệnh cho em, em hứa với Chúa là em nhờ cậy Ngài
để trở nên một người được đổi mới hoàn toàn.
Chúa đã nhậm lời em và em đã trả cho Ngài sự em
đã hứa nguyện. Em bắt đầu thương yêu mọi người,
em thương hết mọi người, bỏ qua mọi bất bình, hờn
giận… Chúa ban cho lòng em thật nhẹ nhàng…’
Một cô khác nói: ‘Biến cố Sept. 11, 2001 nhắc nhở
mình rằng đời người quá ngắn ngủi, nay còn, mai
mất, vậy thì giận hờn nhau làm chi. Thế nên em
quên hết mọi xích mích, tị hiềm, tha thứ hết những người trước đây đã làm em buồn. Nếu có ai ghét
em, em sẽ cố gắng làm sao để đổi ghét thành
thương, mình là con cái Chúa mà!’ Cách đây mấy
tuần, tôi tình cờ xem Chương trình Truyền Hình
Văn Nghệ VN, ca sĩ Khánh Ly trong lời kết luận
một buổi phỏng vấn cô, có nói: ‘Không ai biết trước
được ngày mai mình ra sao, thế nên bây giờ là cơ
hội để chúng ta bày tỏ tình thân với mọi người
quanh ta, tử tế với mọi người, để nếu có ai đó bất
ngờ… ra đi, chúng ta sẽ không hối tiếc về cách
chúng ta đã cư xử với người ấy, và lòng chúng ta
được bình an, nhẹ nhàng…’”
Ca dao Việt Nam có câu:
Ông thánh còn có khi lầm,
Huống hồ bà lão tám nhăm tuổi đầu.
trong khi đó sách Kinh Thánh Giacơ 3:2 có chép
câu tương tự: “Chúng ta thảy đều vấp phạm
nhiều cách lắm…” Hằng ngày có rất nhiều trường
hợp xảy ra để mình hiểu lầm người và bị người hiểu
lầm. Chúng ta nên tránh phán xét vội vã để khỏi
nghi oan cho người khác, mà chừng biết ra mình
hiểu lầm người thì hãy tìm cách xin lỗi. Lời nói của
mình rất dễ gây hiểu lầm, nên khi nói, chúng ta cố
diễn tả cho rõ ràng. Tìm dịp để giải thích một cách
ôn hoà, bình tĩnh. Có những trường hợp mình bị
hàm oan mà giải thích cách mấy người anh em
mình vẫn không chịu hiểu thì đành giữ im lặng, cầu
nguyện mà chờ… thời. Hi vọng rằng thời gian và
thuỷ triều dần dà sẽ bày tỏ mọi sự! Chúng ta hãy
thương yêu, tha thứ nhau. Tha thứ là một mặt khác
của tình thương yêu: mặt thực hành. Ai nói mình
có lòng yêu Chúa, yêu người mà không tha thứ nổi
anh em mình thì nên tự xét lại. Người không có
tính “xính xái”, xí xoá, cứ ôm mối bất bình, hờn
giận mãi là nuôi con sâu sầu muộn trong lòng. Con
sâu này sẽ ngăn trở ơn phước đến với đời sống của
mình, và nó gậm nhấm sự bình an, vui vẻ trong
lòng mình từng giờ từng phút.
Trong sách Matthew 5:23-24, Chúa Jesus
đã dạy: “Khi các con đứng trước bàn thờ dâng lễ vật
cho Thượng Đế, chợt nhớ còn có điều bất hòa nào
với anh em, các con cứ để lễ vật trên bàn thờ, đi
làm hòa với anh em, rồi sẽ trở lại dâng lễ vật cho
Thượng Đế” (Kinh Thánh diễn ý). Như vậy, nếu
trong lòng chúng ta còn vướng mắc những mối bất
bình, bất hòa, giận hờn cay đắng thì phải tìm cách
giải quyết, làm hòa lại với nhau trước khi đến với
Chúa.
NSM