Chúc Thọ

Tuổi thọ của con người được phân làm
ba bực: Hạ thọ, Trung thọ và Thượng thọ. Theo
Hán Việt Từ Điển của Đào Duy Anh thì: 60 tuổi
gọi là Hạ thọ; 70 tuổi gọi là Trung thọ; 80 tuổi
gọi là Thượng thọ. Vì vậy, theo quan niệm
thông thường thì:
􀂃 Hạ thọ: từ 61 tuổi đến 69 tuổi.
􀂃 Trung thọ: từ 70 tuổi đến 79 tuổi.
􀂃 Thượng thọ: từ 80 tuổi đến 100 tuổi.

Sách Ấu Học Quỳnh Lâm 幼學瓊林 cho rằng 60
gọi là Hạ thọ, 80 gọi là Trung thọ, trăm tuổi gọi
là Thượng thọ.
Theo ông Nguyễn Đức Lập trong “Hương giáo
đề thơ” thì người trên 90 tuổi gọi là Thiên liễu.
Hoàng đế có gặp người này cũng phải xuống xe
mà chào.
Bức họa chúc thọ người cao niên “Thọ sơn phúc
hải” 壽山福海 vẽ hình ngọn núi cao nằm trên biển
lớn, mà chúng ta thường thấy, có ý nghĩa “Phúc
như Đông hải, thọ tỉ Nam sơn”, có nguồn gốc từ
đời nhà Minh bên Tàu. (Xem cước chú *)
Nhiều người ở tuổi cao niên thường
được con cháu tổ chức lễ chúc thọ vì người cao
niên được xem như nhận được tước trời ban
(thiên tước 天爵 ). Họ rất cảm động và thấy
trong lòng ấm áp vì con cháu nghĩ tới mình.
Trong buổi lễ, có cụ nói huyên thiên, có cụ ít nói
nhưng nụ cười tươi tắn luôn nở trên môi. Khi
cha mẹ đã có tuổi (thường thì trên 70), con cháu
nên làm lễ chúc thọ để tỏ lòng biết ơn cha mẹ đã
sinh thành, nuôi dạy mình nên người:
Công ơn chín chữ cù lao,
Sinh thành, dưỡng dục biết bao ân tình.
Làm cho cha mẹ được no ấm, vui vẻ khi các vị
còn sinh tiền là cách báo hiếu tốt nhất. Xin
đừng làm theo thói thường như câu ca dao diễn
tả:
Khi sống thì chẳng cho ăn,
Đến khi chết xuống, làm văn tế ruồi.
Theo Kinh Thánh, cách ăn ở tốt nhất với cha mẹ
mình là hiếu kính, phụng dưỡng, nghe lời cha
mẹ khi các vị còn sống. Như thế sẽ được phước
Chúa cho:
Chúa Trời đã có điều răn:
Làm con hiếu kính song thân trọn tình
Suốt đời được hưởng phước lành,
Đất đai, cơ nghiệp tiền trình không lo.
Xuất Hành (Exodus) 20:12
Khi cha mẹ có gì sai quấy thì dùng lời nói nhẹ
nhàng để phân giải. Tránh báng bổ, nặng lời,
khắc nghiệt, ngược đãi cha mẹ mình. Trong
Châm-Ngôn 30 câu 17 có lời quở trách: “Ai
nhìn nhạo báng cha, Hay khinh lời mẹ nhắc, Sẽ
bị chim ưng tha, Và con quạ mổ mắt.” Đối với
ai mắng hay đánh cha mẹ thì sách Xuất
Hành (21-15,17) ghi là người này sẽ bị xử
tử. Sách Tân Ước Mathiơ (15:4), Chúa Giê-
Su nhắc lại lệnh của Đức Chúa Trời:
Con phải hiếu kính mẹ cha
Chửi cha mắng mẹ đáng là phân thây.
Sách Hiếu Kinh (孝經 ) viết từ đời Tiền Hán cách
đây 22 thế kỷ, nói về cái quan trọng của đạo
hiếu được tác giả bộ China, A Cultural and
Historical Dictionary nhận xét: “trong khi nhấn
mạnh bổn phận của con cái đối với cha mẹ,
người sống lẫn người chết… sách này còn lưu ý
về tính tương hỗ trong quan hệ phụ tử và trách
nhiệm của các bậc làm cha phải biết lắng nghe
quan điểm của con cái. Tuy nhiên, về sau, tinh
thần tương thân hài hòa giữa các thế hệ đã bị
người đời sao lãng nên đạo hiếu rốt cuộc chỉ còn
là một số qui tắc và thái độ cứng nhắc và đến khi
người đời sau lại cô đúc những qui tắc đó trong
luật pháp thì hiếu đạo làm như chỉ còn là một
mưu toan của nhà cầm quyền và các bậc cha chú
cay nghiệt muốn hạn chế quyền tự do của hậu
bối.” Lời dịch trên trích trong “Chữ Nho và
Đời Sống Mới” do ông Nguyễn Ngọc Phách
biên soạn. Ông Phách có nhận xét thêm về hiếu:
“Cũng vì lần lần hiểu chữ hiếu một cách hạn
hẹp như vậy nên người Á Đông mới có thói tôn
trọng các bậc trưởng thượng dù các vị này có
đáng kính hay không. Trong bối cảnh vừa kể,
thành ngữ sống lâu lên lão làng có nghĩa chê
bai rõ rệt. Nếu phải dịch câu này sang tiếng Anh
thì ta nên dịch là ‘He owes his position to
seniority and nothing else’.”
Một số người lớn tuổi được phỏng vấn về hạnh
phúc tuổi cao niên cho biết các cụ thấy hạnh
phúc khi:
* cảm thấy mình làm xong bổn phận đối với
bản thân, gia đình và xã hội;
* sức khỏe còn tốt, ăn ngủ ngon;
* trí óc còn minh mẫn, sáng suốt;
* thấy con cháu tự lập được, ăn ở phải đạo;
* bồng ẵm được cháu…
Nhiều Cơ Đốc nhân cao niên thích câu Thi-
Thiên (Psalm) 92:13-14 nói lên người sống
trong Chúa, như cây luôn tiếp nhận nhựa sống
nên cứ mãi xanh tươi và hữu ích cho đời dù họ ở
trong tuổi già:
Ai được trồng trong nhà của Chúa
Sẽ trổ bông ngập lối hành lang
Đến già họ vẫn luôn sai trái
Luôn thạnh mậu và mãi tươi xanh.
NSM
* Khi Chu Nguyên Chương muốn thâu tóm
quyền hành về tay mình, mới cho người tâm
phúc là Liêu Vĩnh Trung đi thuyền đón và tìm
cách giết Tiểu Minh Vương Hàn Lâm Nhi là
người có uy tín thời bấy giờ. Vĩnh Trung là
người có nghĩa khí, nửa đêm tìm cách đưa Hàn
Lâm Nhi trốn vào một đảo hoang, rồi đục thuyền
cho chìm. Chu Nguyên Chương tưởng Hàn Lâm
Nhi đã chết đuối, mừng lắm, nhưng giả bộ
thương tiếc, rồi bắt tội Liêu Vĩnh Trung hơ hỏng
để chết người và giao cho quân sư Lưu Bá Ôn
giám sát pháp trường. Vĩnh Trung sợ tội tru di
cửu tộc nên không dám kêu oan. Ông nghĩ là
quân sư Lưu Bá Ôn rất thông minh nên không
ngại tiết lộ bí mật về Hàn Lâm Nhi. Nhưng làm
sao nói cho Bá Ôn biết trong khi nơi pháp
trường đầy tay chân của Chu Nguyên Chương.
Vĩnh Trung nghĩ ra một kế, xin giấy nói là ghi
lại di ngôn cho đại vương. Bá Ôn cho cung cấp
giấy mực, Vĩnh Trung vẽ hình núi ở giữa biển,
trên núi có hình nấm linh chi mọc và có những
con dơi. Vẽ xong, ông trao cho Lưu Bá Ôn rồi
chịu thụ hình. Bá Ôn nhìn bức vẽ hiểu ý là Lâm
Nhi (Linh Chi có âm gần với Lâm Nhi) và người
thuộc hạ tên là Phúc Thông (con dơi là Bức, đọc
cùng âm với Phúc) đang còn sống trên một
hoang đảo trên sông Trường Giang. Hiểu được
ý nghĩa bức họa, Bá Ôn rất lo vì ông không dám
để Chu Nguyên Chương biết mình hiểu rõ câu
chuyện. Lúc đó, ông bỗng sáng trí, cầm bút viết
thêm 8 chữ “phúc như đông hải, thọ tỉ nam sơn”
vào bức họa, rồi dâng lên cho Chu Nguyên
Chương. Chương thấy Vĩnh Trung chết oan mà
không oán, còn chúc lành cho mình sống thọ
như núi Nam, phước như biển Đông, thì cảm
kích lắm, cho hậu táng Vĩnh Trung và vỗ về vợ
con của ông ta. Còn bức họa thì Chương cho
treo tại phòng của mình để cầu phúc. Bức họa
và lời chúc tốt lành này về sau được lan ra trong
dân chúng.
Theo Nep song moi, So 173-174