Bí Chú Khảo Cổ: Áp-ra-ham viếng Ai-cập

Tại Benihassen, trên lăng tẩm của Senusert đệ nhị, thuộc triều đại thứ 12, mà người ta tưởng là Pha-ra-ôn đương thời đó, có một bức điêu khắc mô tả nhà buôn Sémitique (Á châu) tới thăm triều đình vua ấy, dường như là một biến cố quan trọng phần nào. Có lẽ đó là bản ghi lúc Áp-ra-ham thăm viếng Ai-cập.


Đoạn 13 -- Áp-ra-ham và Lót phân rẽ nhau
Lót là cháu Áp-ra-ham. Hai người sống chung với nhau từ khi dời khỏi U-rơ mấy năm trước. Nhưng bây giờ các bầy súc vật và trại của họ đông đúc quá, lại thêm bọn chăn chiên cho họ hay cãi nhau về đồng cỏ quá, đến nỗi dường như phân rẽ nhau là điều tốt nhứt. Áp-ra-ham cao thượng đã cho Lót được lựa chọn trước. Lót ngu dại chọn lấy đồng bằng Sô-đôm. Bấy giờ Áp-ra-ham lựa chọn Hếp-rôn, là nơi ông định cư từ đó về sau.

Đoạn 14 -- Áp-ra-ham đánh bại các vua Ba-by-lôn
Ấy cốt để cứu Lót. Áp-ra-ham chắc phải có thiên tài về quân sự. Với 318 người và sự giúp đỡ của một số người lân cận liên minh, ông đã tấn công bất ngờ lúc nửa đêm và đánh tan bốn vua Ba-by-lôn danh tiếng. Thời ấy, các đạo quân không đông đúc. Tổng số dân trên thế giới còn ít ỏi và tản mác. Vua chỉ là vị tù trưởng một bộ lạc. Áp-ra-ham cũng như là một vua, có lẽ là tộc trưởng của một ngàn người hoặc hơn.

Bí Chú Khảo Cổ: Hammurabi
Người ta thường cho "Am-ra-phên" (câu 1) là một với Hammurabi, là vua Ba-by-lôn danh tiếng nhứt thời thượng cổ; vì đã tìm thấy bộ luật trứ danh của ông, nên tên tuổi ông được nhắc nơi cửa miệng. Có lẽ Áp-ra-ham quen thân vua nầy khi ông còn ở U-rơ. "Bộ luật" của Hammurabi là tiếng của thế giới đương thời Áp-ra-ham từ bụi đất phát ra.

Bí Chú Khảo Cổ: Đường của các vua (câu 5, 6)
Những chỗ ghi trong câu 5-6, do đó bốn vua Đông phương kéo đến đánh thành Sô- đôm, cách xa thương lộ thông thường nhiều lắm về phía Đông; vậy nên Albright nói rằng có lần ông tưởng điều đó chỉ tỏ tánh chất thần thoại của đoạn 14, sách Sáng thế ký. Nhưng đến năm 1929, ông tìm thấy một hàng gò nỗng lớn tại Hauran và dọc theo biên giới phía Đông của xứ Ga-la-át và xứ Mô-áp; hàng gò nỗng nầy là những đô thị phồn thịnh khoảng 2000 năm T.C., tỏ ra đó là một miền đông dân trên thượng lộ trực tiếp giữa Đa-mách và các miền Ê-đôm, Si-na-i, có vàng, đồng cùng chất mãnh (manganèse ).

Mên-chi-xê-đéc (14:18-20)
Ông vừa làm vua, vừa làm thầy tế lễ tại Sa-lem (Giê-ru-sa-lem). Theo truyền thoại Hê-bơ-rơ, thì ông là Sem, người sống sót trong nạn nước lụt, lúc nầy vẫn còn sống, là người cao tuổi nhứt thế giới, và là thầy tế lễ của loài người trong thời kỳ tộc trưởng. Nếu điều nầy đúng, thì nó ngụ ý rằng ngay sau nạn nước lụt, Đức Chúa Trời đã sớm chọn Giê-ru-sa-lem làm sân khấu của sự cứu chuộc loài người. Có kẻ nghĩ rằng Mên-chi-xê-đéc là một thiên sứ; có kẻ lại nghĩ rằng ông là Đức Chúa Trời thể hiện; cũng có kẻ nghĩ rằng ông là Đấng Mê-si. Dầu là ai đi nữa, ông cũng làm hình bóng về Đấng Christ (Thi Tv 110:1-7, HeDt 5:6, 7).

15:1-17:27-- Đức Chúa Trời nhắc lại các lời hứa với Áp-ra-ham
Đức Chúa Trời giải thích rằng trước khi thừa hưởng xứ Ca-na-an, dòng dõi ông phải ở 400 năm trên một đất ngoại bang, tức là Ai-cập (15:13). Khi Áp-ra-ham 100 tuổi và Sa-ra 90 tuổi, thì Đức Chúa Trời hứa ban Y-sác cho ông bà, và giao ước về lễ cắt bì được thiết lập, làm dấu hiệu đặc biệt của dân tộc được Đức Chúa Trời lựa chọn.

18:1-19:38-- Sô-đôm và Gô-mô-rơ Hai "hố phân" gian ác nầy chỉ cách Hếp-rôn, nơi Áp-ra-ham ở, và Giê-ru-sa-lem, nơi Mên-chi-xê-đéc ở, có mấy dặm đường; nhưng nó hư hoại đến nỗi bay mùi lên trời. Tình trạng nầy chỉ xảy ra sau nạn nước lụt 400 năm, -- nạn nước lụt mà mọi người sống thời đó còn có thể nhớ rõ. Vậy mà ai nấy đã quên bài học do đại tai biến tiêu diệt loài người đó. Và Đức Chúa Trời "giáng mưa diêm sanh và lửa" (SaSt 19:24) để nhắc cho loài người nhớ, để cảnh cáo về cơn thạnh nộ của Ngài vẫn dành sẵn cho kẻ ác, và có lẽ cũng để dùng làm bằng chứng rằng sau rốt, trái đất sẽ bị đoán phạt bằng lửa hừng (IIPhi 2Pr 2:5, 6, 3:7, 10).
Đức Chúa Jêsus ví sánh lúc Ngài tái lâm với thời kỳ của Sô-đôm (LuLc 17:26-32), cũng như với thời kỳ nước lụt. Cả hai thời kỳ nầy gian ác khôn tả xiết. Ngày nay có sự tham lam, hung bạo, thú tánh và trực giác sát nhơn hơn bao giờ hết trong lịch sử; ấy là do quỉ địa ngục đang cai trị lòng những kẻ cầm quyền tối cao trên mặt đất. Vậy, ta không cần phải giàu trí tưởng tượng mới thấy thế giới đang tiến tới chung cuộc nào, mặc dầu nhiều thiện nhơn và chánh khách cố tránh chừng nào. Nếu chẳng có một phong trào Ăn Năn khắp thế giới, thì ngày Đoán phạt chẳng bao xa.

Vị trí của Sô-đôm và Gô-mô-rơ
Ở phần cực bắc hoặc phần cực nam của Biển Chết. "Sô-đôm" (Usdom ) là tên của hòn núi ở góc tây nam . Theo truyền thoại từ thời cổ, địa hình đã trải qua những cuộc biến cải lớn lao chung quanh phần cực nam của Biển Chết khi thành Sô-đôm và Gô-mô-rơ bị hủy diệt. Nói chung, các văn sĩ thượng cổ nghĩ rằng vị trí của hai đô thị nầy đã bị chôn vùi dưới nước Biển Chết.

Biển Chết
Biển Chết dài chừng 40 dặm và rộng chừng 10 dặm. Phần cực bắc rất sâu, có chỗ sâu tới hơn 300 thước tây. Ở phần phía Nam, không có chỗ nào sâu quá 5 thước, và nhiều chỗ chỉ sâu hơn 3 thước tây. Ngày nay mực nước cao hơn đương thời Áp-ra-ham, vì cớ sông Giô-đanh và nhiều dòng nước đổ bùn vào mà không có lối thoát. Chỗ bây giờ là phần phía Nam của Biển Chết, thì khi ấy là một đồng bằng.

Bí Chú Khảo Cổ:
Năm 1924, Tấn sĩ W.F. Albright và Tấn sĩ M.G. Kyle, chỉ huy phái đoàn hỗn hợp của các Học đường Mỹ và Thần đạo Học viện Xenia, đã tìm thấy năm khoảng đất có cây cối ở giữa sa mạc (oasis ) do những suối nước trong mát tạo nên; chính giữa năm khoảng nầy, trên một đồng vắng cao hơn mặt Biển Chết chừng 160 thước, tại một chỗ gọi là Bab-ed-Dra, có di tích của một vách thành lớn xây kín, rõ ràng lắm là một "nơi cao" để mở hội hè tôn giáo. Có rất nhiều mảnh bát, chén bể, đá lửa, và di tích khác của một thời kỳ từ 2500 đến 2000 năm T.C; và cũng có chứng cớ tỏ ra rằng nhơn dân ở đây thình lình không còn nữa, vào khoảng năm 2000 T.C.. Chứng cớ miền nầy vốn đông dân và thạnh vượng tỏ ra rằng chắc nó đã phì nhiêu "cũng như vườn của Đức Giê-hô-va" (SaSt 13:10). Đến như nhơn dân thình lình không còn nữa và từ đó tới nay miền nầy hoang vu trơn trọi, thì dường như tỏ ra rằng khu vực nầy bị hủy phá bởi một đại tai biến đã thay đổi cả đất đai và khí hậu.
Ý kiến của Albright, Kyle và phần đông các nhà khảo cổ học ngày nay là Sô-đôm và Gô-mô-rơ lập trên những khoảng đất có cây cối giữa sa mạc nầy, ở phần hạ lưu của các suối nước, và vị trí nầy ngày nay bị Biển Chết khỏa lấp.

Các "hố nhựa chai" và "diêm sanh" (14:10, 19:24)
"Nhựa chai " là chất lịch thanh (bitume ), nhựa tráng đường (asphalte ), hoặc hắc ín (goudron ), tức là một chất đen, láng, có lẫn dầu lửa, tan ra và bốc cháy được. Có những lớp nhựa chai rộng lớn ở hai bên bờ Biển Chết, và phần cực nam có nhiều hơn; dưới đáy Biển Chết cũng có nhiều vùng nhựa chai rộng lớn. Trong các cơn động đất, vô số nhựa chai đã nổi lên mặt nước.
"Diêm sanh ". -- Tấn sĩ Kyle nói rằng dưới núi Usdom có một lớp muối dày gần 50 thước tây; trên lớp muối nầy có một lớp đất sét lộn đất vôi (marne ) và diêm sanh. Lớp nầy có đúng vào lúc Đức Chúa Trời nhóm lửa; có một tiếng nổ dữ dội, muối và diêm sanh tung lên trời, đỏ rực và rơi xuống, đến nỗi thật đã có mưa lửa và diêm sanh từ trời đổ xuống. Vợ của Lót đã bị muối phủ kín như một lớp vỏ cứng. Có nhiều trụ muối ở phần cực nam Biển Chết đã mang tên "Vợ của Lót." Quả thật, mọi sự kiện ở miền nầy dường như ăn hiệp trọn vẹn với truyện tích Kinh Thánh về thành Sô-đôm và Gô-mô-rơ.

Bản đồ số 26

20:1-18-- Sa-ra và A-bi-mê-léc
Dầu Áp-ra-ham định cư tại Hếp-rôn, nhưng từng hồi từng lúc, ông cũng đi từ chỗ nầy đến chỗ kia, để tìm đồng cỏ cho các bầy súc vật. Tại Ghê-ra, một đô thị Phi-li-tin, cách Hếp-rôn chừng 40 dặm về phía Tây, gần bờ biển, ông đã gặp việc rắc rối cũng như đã bị với Pha-ra-ôn (12:10-20). Sa-ra chắc phải có sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành, nên đã cao tuổi như vậy mà còn được các vua chúa chú ý. Về sau, Y-sác và Rê-be-ca cũng bị rắc rối như vậy với một A-bi-mê-léc khác, tại chính đô thị nầy (đoạn 26).

Bí Chú Khảo Cổ: Các đô thị thời tộc trưởng
Tại nhiều đô thị có liên quan với Áp-ra-ham, Y-sác và Gia-cốp, tỉ như Si-chem, Bê-tên, A-hi, Giê-ru-sa-lem, Ghê-ra, Đô-ta-in, ông Albright và ông Garstang đã tìm thấy, ở từng dưới cùng các di tích những đô thị đó, nhiều mảnh đồ gốm vào khoảng 2000 năm T.C., đủ chứng tỏ rằng lúc ấy thật đã có những đô thị đó.

TKLK