Một số Châm-ngôn, Ngạn-ngữ thông dụng trong tiếng Anh có nguồn gốc từ Kinh Thánh

Tục ngữ, thành ngữ, ngạn ngữ, châm ngôn,
cách ngôn… nằm trong gia tài văn hóa mà người
xưa để lại cho chúng ta. Bất cứ dân tộc nào cũng có
những câu nói ngắn gọn, cô đọng, súc tích, dễ nhớ.
Tuy ít lời nhưng chúng nói lên được rất nhiều ý
tưởng thâm thúy. Nhiều câu nói này đã thành
những viên ngọc quí trong túi khôn của loài người
vì dạy chúng ta cách tu thân và xử thế khôn ngoan.
Văn hóa Âu Mỹ chịu ảnh hưởng Kinh Thánh rất sâu
đậm. Từ các tác phẩm văn chương cho đến các câu
nói hằng ngày, chúng ta bắt gặp nhiều ngạn ngữ,
châm ngôn có nguồn gốc từ quyển sách quý báu
này.

Chúng tôi sưu tập được lối 200 châm ngôn,
ngạn ngữ đặc biệt đó với mong ước giúp ích một
phần nào cho các bạn đang học Anh văn nhưng
trước giờ không quen biết với Kinh Thánh. Chúng
tôi cố gắng tìm những câu tục ngữ, ca dao Việt
Nam diễn tả ý tưởng tương tự để các bạn dễ hiểu.
Kỳ này chúng ta tìm hiểu những câu có chữ thuộc
vần A.
BS Châu Ngọc Hiệp
Giải thích những chữ viết tắt:
BCĐ: Bản cổ điển (bản Cadman)
BPT: Bản phổ thông (Giáo sư Phạm Q. Tâm)
BDHĐ: Bản dịch hiện đại (M. sư Đặng Ngọc Báu)
BDY: Bản diễn ý (M. sư Lê Hoàng Phu)
KJV: King James Version
NKJV: New King James Version
NIV: New International Version
TCTK: Thi ca Thánh Kinh (T. sĩ Phan Như Ngọc)
1. All things to all men:
- Nguồn gốc: I-Cor. 9:22. Theo bản Kinh Thánh
NKJV: “to the weak I became as weak, that I might
win the weak. I have become all things to all men,
that I might by all means save some.”
- I Côrinhtô 9:22 BPT: “Đối với người yếu đuối
tôi trở nên yếu đuối để cứu những người yếu đuối.
Tôi đã trở nên như mọi người để có thể cứu một số
người bằng mọi cách.” BCĐ: “tôi đã trở nên mọi
cách cho mọi người…” BDY: “tôi hòa mình với
mọi người …”
- Câu này do Thánh Phao-lô muốn hòa mình với
người khác, tìm mẫu số chung tương đồng với
người, để tìm dịp giới thiệu Đấng Christ cho họ.
Ông William Barclay, trong Giải Nghĩa Kinh Thánh
viết rằng: “Chúng ta chẳng bao giờ có thể làm
chứng đạo hay kết bạn với bất cứ ai, trừ phi chúng
ta biết nói cùng một thứ ngôn ngữ, suy tư cùng tư
tưởng với kẻ khác. Có người bảo dạy học, làm thầy
thuốc và làm mục sư là “ba nghề làm thầy thiên
hạ”. Bao lâu chúng ta còn thái độ trịch thượng và
không cố gắng tìm hiểu, tìm một điểm để tiếp cận
người khác, chúng ta sẽ chẳng làm gì được với họ
cả.”
- Câu này tương đương câu: “When in Rome, do
as Romans do,” “ở bầu thì tròn, ở ống thì dài,”
“nhập gia tùy tục, nhập giang tùy khúc” (入 家 隨 俗.
入 江 隨 曲 )… Ngày nay, ở đôi lúc, câu “all things
to all men” bị xử dụng lệch lạc đi, khi chỉ những
người “theo gió phất cờ,” “hoạt đầu chính trị” (滑
頭 政 治 ) …
2. All things work together for good:
- Nguồn gốc: Rom. 8:28, theo bản KJV: “And
we know that all things work together for good to
them that love God, to them who are the called
according to his purpose.”
- Câu Rôma 8:28 BPT dịch là: “Chúng ta biết
trong mọi việc, Thượng Đế đều làm lợi ích cho
những người yêu mến Ngài, là những người Ngài
đã gọi, theo mục đích của Ngài.” BDY: “Chúng ta
biết mọi việc đều hợp lại làm ích cho người yêu
mến Chúa, tức là những người được lựa chọn theo ý
định của Ngài.”
- Câu nói này an ủi nhiều người khi gặp nghịch
cảnh, tức là những hoàn cảnh không thuận lợi vì
Đức Chúa Trời sẽ biến đổi tai họa ra phước hạnh
cho những người yêu kính Chúa.
3. Never let the sun go down on your anger
- Nguồn gốc: Eph. 4:26
- Phao-lô khuyên trong Êphêsô 4:26: Khi đang
nóng giận chớ nên phạm tội, và hãy nguôi giận
trước khi mặt trời lặn (BPT).
- Tục ngữ Việt Nam: “no quá mất ngon, giận
quá mất khôn” “vui đừng hứa, giận đừng nói.”
- Trong chữ Nho, NỘ (怒 ) là giận, theo chiết tự
“nộ” gồm chữ nô (奴 ) là nô lệ và chữ tâm (心 ) là
lòng. Người xưa có lẽ cho rằng ai không kiềm hãm
được cơn giận, là trái tim mình đang trong tình
trạng nô lệ.
- Làm người, không ai là không có những lúc nổi
giận, nhưng làm sao mà không để mình thốt ra
những lời không đẹp, hoặc làm những việc không
hay, để khỏi có những hối tiếc về sau.
- Để cơn giận kéo dài, sôi sục trong lòng chỉ làm
hại mình: tim sẽ đập nhanh, huyết áp sẽ tăng vọt,
trí óc mất sáng suốt và sẽ mất ngủ nếu vẫn còn nuôi
cơn giận sau khi mặt trời lặn. Trong tiếng Anh, cơn
giận (Anger) và nguy hiểm (Danger) liền nhau một
vần, và chỉ cách nhau một mẫu tự D, tức là chỉ cách
nhau trong gang tấc. Trong cơn giận, chúng ta dễ
có những quyết định vội vàng, những hành động
nông nỗi, bất chấp hậu quả. Các nhà tù nhan nhản
những người bình thường như chúng ta, vì không
kềm được cơn giận trong phút chốc mà họ can tội
sát nhân. Những người này sống trong ân hận suốt
đời.
- Để có sự bình an trong tâm hồn, hãy dập tắt cơn
giận càng sớm càng tốt!
4. Apples of Gold
- Nguồn gốc: Prov. 25:11 “A word aptly spoken
is like apples of gold in settings of silver.”
- Châm Ngôn 25:11: “lời bàn đúng lúc, chẳng
khác gì trái táo vàng trên đĩa bạc” BDY. “Không
gì quý bằng lời bàn đúng lúc, như quả táo vàng trên
đĩa bạc mời dâng” (TCTK).
- Ngạn ngữ của người Lebanon có câu: “Nói là
bạc, im lặng là vàng” (If speech is silver, silence is
gold) nhưng lời nói đúng lúc, đúng chỗ, đúng
người làm họ lên tinh thần, hay giúp họ giải quyết
được nan đề thì quý hơn vàng.
- Ca dao VN:
Chim khôn hót tiếng rảnh rang,
Người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe.
Lời nói không mất tiền mua,
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.
5. Ask, and it shall be given you:
- Nguồn gốc: Matt. 7:7 “Ask and it will be
given to you; seek and you will find; knock and the
door will be opened to you” (NIV).
- Qua Mathiơ 7:7 Chúa dạy “Hãy xin, Thượng
Đế sẽ ban cho các con. Hãy tìm, các con sẽ gặp.
Hãy gõ, cửa sẽ mở ra cho các con” BPT.
- Đây là một trong lời những lời dạy của Chúa
Giê-xu, trích trong phần gọi là “Bài Giảng Trên
Núi” (Sermon on the Mount). Chúa nhấn mạnh
rằng Thượng Đế sẵn sàng ban phước cho ai tìm và
xin. Một câu phán khích lệ của Đức Chúa Trời
được ghi trong Jeremiah 33:3 “Hãy kêu cầu ta, ta sẽ
trả lời cho; ta sẽ tỏ cho ngươi những việc lớn và
khó, là những việc ngươi chưa từng biết” BCĐ.
(Call to Me, and I will answer you, and show you
great and mighty things, which you do not know.
NKJV).
- Ngày nay, câu nói thường dùng để khuyến
khích chúng ta đừng quá nhút nhát, e ngại, mà hãy
mạnh dạn hỏi hoặc nhờ người khác giúp cho mình
những nhu cầu chính đáng.
Theo Nếp sống mới, Số 151-152