Sôi Máu

Nhà thơ Đằng Phương (Nguyễn Ngọc
Huy) trong tác phẩm Nén Hương Lòng có viết:
Bao nhiêu tráng sĩ hờn sôi máu,
Cạn chén quan hà thẳng vó câu.
Khi căm phẫn, giận hờn, chúng ta dễ
cảm thấy máu huyết trong buồng tim như sôi lên
sùng sục. Sôi máu thúc dục ta đi đến hành động
một cách dễ dàng, có thể giết người khác hay tự
mình đi đến cái chết nhẹ như lông hồng.

Nếu vì
đại nghĩa mà sôi máu và hành động hy sinh (dĩ
sát thân dĩ thành nhân*: thà bỏ mạng mình để
trọn điều nhân) thì còn có thể chấp nhận và đôi
khi đáng khen ngợi, nhưng phần lớn chúng ta dễ
sôi máu vì những chuyện tào lao không đâu do
tính khí nóng nảy hoặc tự ái xằng. Những
chuyện này không phải là “nghĩa khí chi nộ” mà
là “huyết khí chi nộ”**.
Khi tranh luận hay bàn cãi, không khí có
thể trở nên sôi nổi, nhưng mọi người nên tránh
sôi máu. Tánh nóng nảy dễ làm hư chuyện,
hoàn toàn trái với tinh thần nóng sốt (fervent) là
tinh thần tích cực, dễ lôi cuốn sự tham gia hăng
hái của người khác.
Tình trạng sôi máu nếu để quá trớn hay
quá lâu có thể gây ra chứng đột quị hay tai biến
mạch máu não (stroke hay còn gọi là
cerebrovascular accident) hoăc chứng máu nhồi
cơ tim (heart attack, acute myocardial infarction)
để rồi đưa đến cái chết hoặc liệt bại. Sau đây là
2 câu chuyện đáng suy gẫm:
Câu chuyện thứ nhất:
Một thanh niên vào khoảng 30 tuổi, ngồi
ủ rủ trong tù, than khóc cho số phận của mình.
Anh bị kêu án tù 25 năm vì tội giết người láng
giềng mấy năm trước đây. Nguyên là nhà anh
có trồng cây Kim vũ (golden rain), có những
nhánh đâm qua nhà kế bên, vào mùa thu lá
thường đổ xuống nhà kế bên này. Người láng
giềng cũ rất dễ chịu, ông ta dọn dẹp lá đổ qua,
không phàn nàn chi cả. Ông này bán nhà lại
cho người khác. Người láng giềng mới tánh
tình rất khó chịu, mấy lần ông phàn nàn lá đổ
qua sân ông nhiều quá. Một hôm, ông chạy qua,
gõ cửa nhà anh, hằn hộc nói rằng anh phải dọn
lá rơi trên sân của ông ta hoặc phải dời cây đi
chỗ khác. Anh tức giận nói lá sân nhà ai thì nấy
dọn, sân anh cũng có những lá cây nhà khác đổ
qua. Ông láng giềng chạy về nhà xách cái búa
ra đốn vào cây yêu qúi của anh. Mỗi nhát búa
như chém vào lòng anh. Anh đang hoang mang
không biết xử trí ra sao, thì chị vợ gắt lên: “Sao
anh đứng như trời trồng vậy, hèn quá vậy, phải
làm cái gì chứ.” Anh lập tức chạy vào nhà xách
súng ra bắn một phát nhưng hụt, người hàng
xóm chạy về nhà mình, anh bắn theo một phát
nữa, người hàng xóm ngã gục chết trên khu
vườn của ông ta. Nay anh hối hận thì chuyện
đã rồi.
Câu chuyện thứ hai:
Một ông 68 tuổi ngồi xe lăn trong một
nhà dưỡng lão. Ông kể chuyện 10 năm trước
trong một dịp cãi lộn với thằng rể của ông về
một điều gì rất nhỏ, mà nay không còn nhớ rõ
nữa. Hai người lời qua tiếng lại rất gay gắt.
Một lúc, ông tức tối vô cùng. Ông bỗng thấy tê
nửa người, ông ngồi xuống thì ra ông bị bể mạch
máu não (ông bị Đột Quị xuất huyết:
hemorrhagic stroke). Ông có bệnh cao huyết áp,
bác sĩ căn dặn ông không được nóng giận,
nhưng lúc tức giận ông không nhớ gì cả. Ông có
đi nhà thờ, học trường Chủ Nhật, đã học qua câu
gốc “Người nóng nảy làm điên, làm dại” trong
Châm Ngôn 14:17, hay “mau nghe chậm nói,
chậm giận” trong Giacơ 1:19 nhưng học là một
chuyện, mà làm là chuyện khác! Nay ông đã bị
liệt nửa người, tuy nhiên ông vẫn cảm ơn Chúa
là ông còn sống, để nhớ mãi câu; “Mau nghe,
chậm nói, chậm giận.”
Để máu sôi sùng sục,
Hậu quả thật khôn lường
Một phút giây lầm lỡ
Bao ngày tháng sầu vương
Mạch máu trên đầu vỡ
Không chết cũng liệt giường
Mau nghe mà chậm nói,
Chậm giận ấy thần phương!
Xét về phái tính thì đàn ông dễ bị sôi
máu hơn đàn bà. Các ông dễ nổi nóng, dễ nổi
cơn thịnh nộ, không nhẫn nhục, thiếu chịu đựng
(anh hùng khí đoản!). Người có cá tính khác
nhau thì tính khí cũng khác nhau. Các nhà tâm
lý chia con người làm 2 loại cá tính: loại A
(Type A personality) chỉ hạng người hãnh tiến,
thích động, thích ganh đua; loại B (Type B
personality) thì thụ động, ít có tinh thần tiến thủ.
Người loại A dễ sôi máu hơn. Có người cho
rằng nếu loại A chỉ có tinh thần cầu tiến thôi thì
không hại chi, nhưng nếu có thêm tinh thần hận
thù (anger and hostility) thì thật là tai hại cho
sức khỏe của chính người đó. Họ xếp người
nuôi hận thù vào loại D (type D personality).
Xét về tuổi thì mạch máu của người cao niên
như ống nước cũ, không còn mềm dẻo nữa nên
rất dễ nứt, dễ vỡ, nhất là mạch máu não
(hemorrhagic stroke), cho nên người càng lớn
tuổi càng phải tránh đi những cơn thịnh nộ.
Tại sao cơn thịnh nộ cũng có thể đưa
đến chứng “Đứng Tim” (Heart Attack) và chứng
Đột Quị do máu không đủ nuôi tế bào não vì
nghẽn (Ischemic Stroke: một dạng khác của tai
biến mạch máu não): Cơn thịnh nộ làm cho tim
đập thật nhanh, huyết áp vì vậy tăng vọt lên, sự
cần dùng dưỡng khí tăng thêm, động mạch phản
ứng bằng cách thắt lại (spasm) để vận tốc máu
chảy chậm lại, tiểu huyết cầu bèn đóng cục
(platelet clots), máu liền bị nghẽn. Nếu nghẽn
tại mạch vành nuôi tim thì sẽ bị nhồi máu cơ tâm
(heart attack); nếu tại óc, máu không lên đủ
nuôi tế bào não, thì đó là tai biến mạch máu não
loại nghẽn (ischemic stroke). Trong trường hợp
tai biến này tại não, nếu bệnh nhân được đưa tới
phòng cứu cấp trong vòng 3 tiếng đồng hồ thì
bác sĩ có thể dùng thuốc đánh tan cục máu
nghẽn, người bệnh hồi phục nhanh chóng, không
bị liệt bại.
Tại Hoa Kỳ, hằng năm có lối 1 triệu
rưởi người bị heart attack, trong đó 500 ngàn
người chết; còn stroke thì đánh vào lối 700 ngàn
người, với gần 200 ngàn người bị tử vong. Thấy
nguy cơ này, các cơ quan y tế đưa ra chương
trình phòng ngừa gọi là Heart/Stroke Program.
Ngoài việc tránh thịnh nộ, tránh hận thù để khỏi
sôi máu, họ còn khuyên 5 điều sau đây: 1 bỏ hút
thuốc, 2 uống Aspirine, 3 giữ huyết áp dưới
140/90, 4 giảm chất béo (Lipid) trong máu, 5 giữ
chất béo loại xấu (LDL) dưới 100mg/dL.
Để tránh cơn thịnh nộ, có 2 phương
diện để đối phó: ngắn hạn và dài hạn:
1. Đối phó ngắn hạn (Short Term Anger
Management):
􀂾 Buông thỏng 2 tay, buông lỏng 2 bàn
tay (tránh nắm chặt bàn tay)
􀂾 Hít thở sâu và dài
􀂾 Bước ra khỏi “khu rừng sắp cháy”
(Escape), tránh môi trường làm mình
sôi máu
􀂾 Cười khì (kệ ai chê mình ngu hay
khùng)
􀂾 Nhớ rằng đời sống của mình, thân
mình quý hơn những thứ làm mình
bực bội
􀂾 Chuyển đề mục. Có 2 trường hợp
chúng ta cần chuyển đề mục: khi
nghe nói xấu về người khác và khi
nghe nói về vấn đề gì dễ làm người
khác nóng giận. Trong giao tế, có
nhiều vấn đề cần tế nhị để tránh cãi vã
vô ích. Vào mùa bầu cử, anh em hay
cha con có thể đi đến đánh lộn vì quan
điểm chính trị khác nhau!
􀂾 Cần diễn tả ý mình, cần nói ra những
gì mình uất ức rồi quên đi. Nhưng
nhớ rằng chúng ta không cần nói liền
lúc đó (để tránh nói lời bất nhã, thiếu
suy nghĩ). Chờ một tiếng đồng hồ
sau, ngày hôm sau, tuần sau, thậm chí
tháng sau rồi hẵng nói. Nhiều điều
chúng ta cần suy nghĩ 7 lần rồi mới
nói.
2. Đối phó dài hạn (Long Term Anger
Management):
􀂾 Đo huyết áp (blood pressure) thường
xuyên. Các vị cao niên gặp nhau nên
nhắc nhau đo huyết áp mỗi tuần ít
nhất một lần.
􀂾 Tĩnh nguyện
􀂾 Khi học Kinh Thánh, nhớ những câu
gốc như Gia Cơ (James) 1:19 “Người
nào cũng phải mau nghe mà chậm nói,
chậm giận” (Everyone should be
quick to listen, slow to speak and slow
to become angry)
􀂾 Nghĩ tới bình an, nghĩ tới những hình
ảnh bình an. Cơ Đốc nhân nghĩ tới
mé nước bình tịnh, đồng cỏ xanh tươi
của Thi Thiên 23 hoặc nghĩ tới cặp
mắt nhân từ, hiền lành, bao dung của
Chúa Giê-xu
􀂾 Tha thứ mình, tha thứ người
􀂾 Đừng vương vấn một hình ảnh hay tư
tưởng nào làm mình khó chịu
􀂾 Đổi thái độ nhìn đời: Sách Minh Tâm
Bảo Giám 明心寶鑑 có dạy cách trở
nên người sung sướng, sảng khoái:
chuyện lớn coi như nhỏ, chuyện nhỏ
coi như không (Hội tố khoái hoạt
nhân, đại sự hóa tiểu sự, tiểu sự hóa
một sự 會做快活人, 大事化小事,
小事化沒事.
Nếu ta muốn luôn bị
Bực tức và âu lo
Cứ thổi phồng chuyện nhỏ
Chuyện bé xé ra to.
Nếu ta muốn luôn được
Sự thanh thản trong lòng
Chuyện lớn làm ra nhỏ
Chuyện nhỏ làm ra không.
* 有殺身以成仁
** từ bài thơ của Trương Kính Phu 張敬夫:
Huyết khí chi nộ bất khả hữu,
Nghĩa lý chi nộ bất khả vô.
血氣之怒不可有, 義理 之怒不可無

NSM, Số 165-166